Phân hạng
Hướng dẫn phân hạng tiền xu
Việc phân hạng tiền xu có thể gây nhầm lẫn, nhưng không nhất thiết phải như vậy. Mặc dù việc đạt được khả năng phân hạng tiền xu một cách chính xác vẫn rất khó, nhưng việc hiểu các cấp độ sẽ giúp ích cho việc định giá và mua bán tiền xu.
Tiền xu được phân hạng theo thang điểm 70, trong đó 1 là tình trạng kém nhất và 70 là tình trạng mint hoàn hảo. Các quy ước đặt tên cũng có thể gây nhầm lẫn, chẳng hạn như hạng “Good” tương ứng với 4/70 trong khi “Fine” là 12.
Quá trình phân hạng tiền xu không chỉ dựa trên tình trạng vật lý; nó còn xem xét các yếu tố như độ bóng, màu sắc và chất lượng dập. Ví dụ, hai đồng xu có thể đều thể hiện mức độ hao mòn đáng kể, nhưng một đồng có nét dập sắc nét hơn và độ bóng nguyên bản cao hơn có thể được xếp hạng cao hơn. Tính xác thực cũng là một yếu tố quan trọng, đảm bảo đồng xu không bị chỉnh sửa hoặc can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào.
Ngoài ra, các dịch vụ phân hạng độc lập của bên thứ ba đã trở nên phổ biến và được tin cậy trong cộng đồng sưu tầm tiền xu. Những tổ chức chuyên nghiệp này, như NGC và PCGS, thường cung cấp đánh giá khách quan, đóng gói tiền xu trong vỏ bảo vệ và gán cấp độ phân hạng. Việc sử dụng các dịch vụ này có thể nâng cao khả năng giao dịch của tiền xu và mang lại sự yên tâm cho cả người mua lẫn người bán.
Thang phân hạng
1: Poor: Đồng xu hầu như không thể nhận diện.
2: Fair: Kiểu loại và năm phát hành hầu như không rõ. Đồng xu vẫn bị mòn hoặc hư hại nghiêm trọng. Các chi tiết chính thường vẫn có thể nhận biết.
3: About Good: Kiểu loại và năm phát hành có thể nhận ra, mặc dù một số khu vực có thể đã bị mòn mất.
4: Good (G): Các chi tiết và đặc điểm chính hiện rõ dưới dạng đường viền. Đồng xu vẫn bị mòn nhiều.
6: Good - Plus (G+): Viền đầy đủ, các chi tiết chính dễ nhận biết. Các đặc điểm được thể hiện rõ ràng.
8: Very Good (VG): Viền đầy đủ với các chi tiết và đặc điểm có thể phân biệt rõ. Hầu hết chữ khắc có thể đọc được, nhưng vẫn bị mòn đáng kể.
12: Fine (F): Các chi tiết rõ ràng với một phần chi tiết nhỏ còn lại, nhưng toàn bộ đồng xu bị mòn vừa phải và đồng đều.
20: Very Fine (VF): Chữ khắc dễ đọc dù có mòn nhẹ, các chi tiết thể hiện tốt, viền sạch. Toàn bộ đồng xu cho thấy mức độ mòn vừa phải ở các điểm cao và một chút mòn ở các khu vực thấp hơn.
30: Good Very Fine (VF): Chữ khắc rõ ràng và các chi tiết thể hiện đầy đủ với rất ít hao mòn. Các điểm cao trong thiết kế bị mòn nhẹ.
40: Extremely Fine (XF): Chữ khắc sắc nét, các chi tiết rõ ràng với hao mòn nhẹ nhưng dễ nhận thấy ở các điểm cao.
45: Choice Extremely Fine (XF): Chữ khắc và chi tiết rõ ràng, sắc nét, với hao mòn nhẹ ở các điểm cao và có tính thẩm mỹ rất tốt.
50: About Uncirculated (AU): Chữ khắc và chi tiết sắc nét, chỉ có dấu vết hao mòn rất nhẹ ở các điểm cao nhất. Phải còn một phần độ bóng mint.
55: Good About Uncirculated (AU): Chữ khắc và chi tiết sắc nét, chỉ có dấu hiệu hao mòn rất nhẹ ở các điểm cao. Độ bóng mint còn lại phải ít nhất một nửa và đồng xu phải có tính thẩm mỹ xuất sắc.
58: Choice About Uncirculated (AU): Gần như chưa lưu hành, ngoại trừ một số vết mòn nhỏ ở các điểm cao. Gần như toàn bộ độ bóng mint phải còn nguyên và phải có tính thẩm mỹ vượt trội.
60 - 70: Mint State Basal (MS): Đồng xu không có dấu hiệu hao mòn do lưu hành, nhưng có hình thức kém (thậm chí kém hơn AU58). Chúng có thể bị va chạm, trầy xước do bảo quản, hoặc bị đổi màu không đẹp, nhưng vẫn ở tình trạng mint và không có hao mòn! Các cấp từ MS-60 đến MS-70 cũng như các chỉ định proof chủ yếu dựa trên tính thẩm mỹ, chất lượng độ bóng và/hoặc màu sắc bề mặt của đồng xu. Điều này phụ thuộc vào các vết tiếp xúc và thậm chí cả các vết xước nhỏ.
Proof: Proof là một loại tiền xu chứ không phải là một cấp phân hạng. Một đồng xu không phải proof sẽ không bao giờ đủ “đẹp” để được coi là proof. Đây là một loại phôi tiền khác.
Hướng dẫn phân hạng tiền giấy
Việc phân hạng tiền giấy trên toàn cầu sử dụng thang điểm số 70, được các nhà sưu tầm chấp nhận rộng rãi.
Do đặc thù của các quy trình in ấn và loại giấy khác nhau được sử dụng qua nhiều thế kỷ, một số phát hành được áp dụng mức độ linh hoạt cao hơn trong một số khía cạnh phân hạng so với các loại hiện đại có chất lượng tương đối đồng đều.
Dưới đây là mô tả ngắn gọn về cách một tờ tiền giấy được PCGS Banknote đánh giá và gán cấp phân hạng. Xin lưu ý rằng tất cả tiền giấy được chấm từ 65 trở lên cũng phải đáp ứng các tiêu chí về Chất lượng Giấy Cao cấp (PPQ).
1: Poor: Tiền giấy hạng Poor phải có thể nhận diện được bằng số danh mục. Việc một tờ tiền lưu hành đến mức trở thành Poor do hao mòn là điều hiếm gặp. Những tờ tiền này sẽ bị mòn nghiêm trọng, giấy gần như rã ra. Phần lớn tiền giấy sẽ được sửa chữa trước khi đạt đến tình trạng này. Một tờ Poor chưa qua sửa chữa là cực kỳ hiếm.
2: Fair: Tiền giấy hạng Fair vẫn còn phần lớn tờ giấy, nhưng việc thiếu các mảnh lớn là điều phổ biến. Thiết kế bị mòn nghiêm trọng và tính thẩm mỹ rất thấp.
3-6: Good: Tiền giấy ở mức này cho thấy sự hao mòn lớn trên toàn bộ thiết kế và việc thiếu các mảnh nhỏ là điều bình thường. Việc thiếu các mảnh lớn thường dẫn đến hạng 3. Một tờ tiền hạng 6 điển hình sẽ mềm, mất gần như toàn bộ độ cứng do lưu hành. Các yếu tố thiết kế bị mòn đáng kể; các vết rách nhỏ, nứt và lỗ thủng rất phổ biến. Một tờ hạng 6 cũng có thể là tiền giấy vốn ở mức Very Good nhưng bị thiếu các mảnh nhỏ, khiến tính thẩm mỹ chỉ đạt mức Good.
8-10: Very Good: Hạng 8 là tiền giấy dễ nhìn hơn một chút so với Good điển hình. Độ cứng gần như không còn; tuy nhiên, thiết kế không được mòn nặng như tiền giấy hạng Good. Tiền giấy hạng 10 Very Good có mức hao mòn khá lớn và chỉ còn rất ít độ cứng. Ở mức này, các vấn đề nhỏ vốn cần ghi chú ở tiền giấy có hạng cao hơn sẽ thường xuất hiện mà không cần đề cập. Mặc dù độ cứng yếu, thiết kế vẫn phải tương đối sáng. Các vết bẩn nặng cũng thường thấy ở mức này. Thông thường, các tờ tiền đến ngân hàng trong tình trạng này hoặc thấp hơn sẽ bị tiêu hủy.
12-15: Fine: Hạng 12 thường là một tờ Choice Fine nhưng bị sờn mép quá nhiều hoặc mòn tổng thể quá mức. Để đạt Fine 12, tiền giấy phải còn độ cứng vừa phải. Tiền giấy hạng 15 điển hình vẫn còn độ bật nhất định của giấy, nhưng mức hao mòn quá nhiều để đạt Very Fine; điều này thường do các nếp gấp ở mức VF điển hình nhưng nếp gấp giữa quá nặng, làm mất phần lớn độ cứng tại khu vực đó. Những nếp gấp nặng như vậy thường gây mất thẩm mỹ ở các điểm trọng tâm (như hình trung tâm hoặc chân dung). Một tờ Very Fine bị mòn quá mức cũng có thể được xếp hạng 15.
20-35: Very Fine: Đây là nhóm hạng trung gian, trong đó 20 biểu thị một tờ tiền đẹp hơn Choice Fine 15 nhưng chưa đủ để đạt Very Fine 25. Hạng 20 điển hình vẫn giữ được độ cứng khá và có các nếp gấp VF, nhưng cũng có thể bị nhàu vừa phải trên toàn bộ tờ tiền. Hạng 20 không được có quá nhiều hao mòn ở các điểm trọng tâm (hoặc quanh mép), nếu không sẽ bị hạ xuống 15. Các nếp gấp và hao mòn ở hạng 30 dễ nhận thấy hơn so với 35, nhưng không cứng và “làm gãy giấy” như thường thấy ở 25. Hạng 30 cũng có thể là kết quả cuối cùng của một tờ vốn đạt 35 nhưng có yếu tố gây mất thẩm mỹ đáng kể. Một tờ Very Fine điển hình sẽ có một nếp gấp ngang và ba hoặc nhiều nếp gấp dọc; tuy nhiên, nhiều nếp gấp dọc cũng vẫn có thể đạt VF. Mức độ nghiêm trọng của nếp gấp là yếu tố quyết định, vì tính thẩm mỹ thường vẫn rất tốt. Ở hạng 35, các nếp gấp ở mức vừa phải và không quá gây mất thẩm mỹ.
40-45: Extremely Fine: Phần lớn các tờ hạng 40 có các “nếp gấp VF”, nhưng những nếp này khá nhẹ. Mức hao mòn tối thiểu và tính thẩm mỹ rất cao; một tờ vốn đạt 45 cũng có thể bị hạ xuống 40 do nếp gấp nặng hơn hoặc yếu tố khác ảnh hưởng tiêu cực đến thẩm mỹ.
50-58: About Uncirculated: Cách phổ biến nhất để đạt hạng 50 là một tờ Choice XF với các nếp gấp nhẹ và mức hao mòn tối thiểu, mang lại cảm giác thẩm mỹ của tiền gần như chưa lưu hành. Một cách ít gặp hơn là một tờ About Uncirculated ở hạng cao hơn nhưng có thẩm mỹ kém. Hạng 53 thường là kết quả của hai nếp gấp dọc nặng; có nhiều yếu tố khác nhau có thể dẫn đến hạng 53 tùy theo mức độ nếp gấp, việc cầm nắm, hao mòn và thẩm mỹ. Một tờ hạng 55 điển hình sẽ có một nếp gấp ngang (dài hơn nếp gấp dọc vì chạy suốt chiều dài tờ tiền) hoặc một nếp gấp dọc nặng. Hai nếp gấp nhẹ hoặc một nếp gấp bình thường kèm theo việc cầm nắm quá nhiều cũng có thể đạt 55. Một tờ vốn đạt 58 nhưng có căn chỉnh kém đến mức thiết kế lệch ra khỏi giấy (trừ trường hợp tiền giấy cắt tay) có thể bị xếp hạng 55. Các hạng trong nhóm đã lưu hành xem xét mức độ nếp gấp/độ cong, mất mực, tính thẩm mỹ tổng thể, v.v. Một tờ hạng 58 điển hình sẽ có một nếp gấp dọc hoặc một nếp gấp góc đi vào thiết kế. Một cách khác để một tờ vốn chưa lưu hành đạt 58 là do bị cầm nắm quá nhiều trên toàn bộ bề mặt, tạo cảm giác About UNC; điều này cũng có thể do các góc vốn sắc trở nên tròn, hoặc mép bị sờn, trong khi bản thân tờ tiền không có nếp gấp đi vào thiết kế.
60-64: Uncirculated: Hạng 60 không thường gặp; mặc dù hoàn toàn chưa lưu hành xét về nếp gấp, tờ tiền vẫn có khá nhiều vấn đề nhỏ chưa đến mức cần ghi chú trên nhãn, và tính thẩm mỹ khá kém.
65-66: Gem Uncirculated: Hạng 65 yêu cầu tiền giấy phải có lề đầy đủ cho phát hành đó và căn chỉnh hợp lý. Tờ tiền có thể bị lệch rõ ràng nhưng không đến mức gây mất thẩm mỹ nghiêm trọng, chẳng hạn như mép lề tiến quá sát khung thiết kế.
67-70: Superb Gem Uncirculated: Để đạt hạng 67, tiền giấy phải có căn chỉnh đẹp, không bị lệch quá mức và có lề đầy đủ.
Khi áp dụng tiêu chuẩn phân hạng tiền giấy 70 điểm, các tổ chức phân hạng sẽ chứng nhận tiền giấy và đóng gói chúng trong vỏ nhựa cứng.
