Gradacja
Przewodnik po gradingu monet
Grading monet może być mylący, ale nie musi taki być. Choć zdobycie umiejętności prawidłowej oceny monet jest nadal bardzo trudne, zrozumienie stopni gradingowych może pomóc w wycenie oraz zakupie monet.
Monety są oceniane w 70-punktowej skali gradingowej, gdzie 1 oznacza najgorszy stan zachowania, a 70 stan menniczy idealny. Nazewnictwo stopni może również prowadzić do nieporozumień, na przykład stopień „Good” odpowiada 4 punktom w skali 70, podczas gdy „Fine” to 12.
Proces gradingu monet nie dotyczy wyłącznie stanu fizycznego; uwzględnia on także takie czynniki jak połysk, kolorystyka oraz jakość bicia. Przykładowo, dwie monety mogą wykazywać znaczne zużycie, lecz jedna z nich może mieć ostrzejsze bicie i bardziej pierwotny połysk, co skutkuje wyższą oceną. Autentyczność jest kolejnym kluczowym elementem, zapewniającym, że moneta nie została w żaden sposób zmieniona ani zmanipulowana.
Dodatkowo, zewnętrzne firmy gradingowe stały się popularnymi i zaufanymi instytucjami w środowisku kolekcjonerów monet. Profesjonalne serwisy gradingowe, takie jak NGC i PCGS, zazwyczaj zapewniają bezstronną ocenę, zamykają monetę w ochronnym holderze oraz przypisują jej stopień. Korzystanie z tych usług może zwiększyć atrakcyjność rynkową monety oraz zapewnić poczucie bezpieczeństwa zarówno kupującym, jak i sprzedającym.
Skala
1: Poor: Moneta jest ledwo rozpoznawalna.
2: Fair: Typ i data są ledwo widoczne. Moneta jest nadal skrajnie zużyta lub uszkodzona. Główne detale są zazwyczaj możliwe do zidentyfikowania.
3: About Good: Typ i data są widoczne, chociaż niektóre fragmenty mogą być starte.
4: Good (G): Podstawowe elementy i cechy są widoczne w formie zarysów. Moneta jest nadal silnie zużyta.
6: Good - Plus (G+): Pełny rant, główne elementy łatwe do rozpoznania. Detale są wyraźnie zarysowane.
8: Very Good (VG): Pełny rant z wyraźnie rozpoznawalnymi elementami i cechami. Większość legend jest czytelna, lecz moneta nadal wykazuje znaczne zużycie.
12: Fine (F): Wyraźne elementy z zachowanymi detalami, jednak cała moneta jest umiarkowanie, lecz równomiernie zużyta.
20: Very Fine (VF): Legendy są czytelne, lecz lekko zużyte, elementy wykazują dobre detale, ranty są czyste. Cała moneta nosi ślady umiarkowanego zużycia na najwyższych punktach oraz niewielkiego zużycia poniżej.
30: Good Very Fine (VF): Legendy są wyraźne, a elementy prezentują pełne detale z niewielkim zużyciem. Najwyższe punkty projektu monety są lekko starte.
40: Extremely Fine (XF): Legendy są ostre, a elementy wyraźne, z niewielkim, lecz zauważalnym zużyciem na najwyższych punktach.
45: Choice Extremely Fine (XF): Legendy i elementy są wyraźne i ostre, z lekkim zużyciem na najwyższych punktach oraz bardzo dobrą prezencją wizualną.
50: About Uncirculated (AU): Ostre legendy i elementy wykazują jedynie śladowe zużycie na najwyższych punktach. Musi być obecna pozostałość połysku menniczego.
55: Good About Uncirculated (AU): Ostre legendy i elementy wykazują jedynie niewielkie oznaki zużycia na najwyższych punktach. Pozostały połysk menniczy powinien stanowić co najmniej połowę powierzchni monety, a sama moneta powinna mieć doskonałą prezencję wizualną.
58: Choice About Uncirculated (AU): Praktycznie nieobiegowa, z wyjątkiem drobnych śladów zużycia na najwyższych punktach. Niemal cały połysk menniczy musi być zachowany, a moneta powinna charakteryzować się wyjątkową prezencją.
60 - 70: Mint State Basal (MS): Monety nie wykazują śladów zużycia obiegowego, lecz mogą być nieatrakcyjne wizualnie (w rzeczywistości mniej atrakcyjne niż AU58). Są one poobijane, z licznymi śladami kontaktu i niekorzystną patyną, jednak pozostają w stanie menniczym i całkowicie wolne od zużycia! Stopnie od MS-60 do MS-70, jak również oznaczenia proof, opierają się głównie na prezencji wizualnej, jakości połysku oraz patynie monety. Zależą one od śladów kontaktu, a nawet drobnych rys.
Proof: Proof to rodzaj monety, a nie stopień gradingowy. Moneta nieproofowa nigdy nie może być „wystarczająco ładna”, aby stać się proof. Jest to inny krążek menniczy.
Przewodnik po gradingu banknotów
Grading banknotów na całym świecie opiera się na 70-punktowej skali numerycznej, powszechnie akceptowanej przez kolekcjonerów.
Ze względu na charakter różnorodnych procesów drukarskich oraz papierów stosowanych na przestrzeni wieków, niektórym emisjom przyznaje się większą tolerancję w określonych aspektach gradingu niż bardziej nowoczesnym typom, które cechują się względną jednolitością jakości.
Poniżej przedstawiono skrócony opis sposobu oceny banknotu i przypisania mu stopnia gradingowego przez PCGS Banknote. Należy pamiętać, że wszystkie banknoty ocenione na 65 i wyżej muszą również spełniać kryteria Premium Paper Quality (PPQ).
1: Poor: Banknoty w stanie Poor muszą być możliwe do zidentyfikowania na podstawie numeru katalogowego. Rzadko zdarza się, aby banknot uległ zużyciu obiegowemu aż do osiągnięcia stanu Poor. Takie banknoty są skrajnie zużyte, a papier praktycznie się rozpada. Większość banknotów przed osiągnięciem tego stanu posiada już naprawy. Nienaprawiony banknot w stanie Poor stanowi skrajną rzadkość.
2: Fair: Banknot w stanie Fair zachowuje większość papieru, jednak powszechne są większe ubytki. Zużycie projektu jest skrajne, a prezencja wizualna bardzo negatywna.
3-6: Good: Banknoty na tym poziomie wykazują znaczne zużycie projektu na całej powierzchni, a drobne ubytki papieru są normą. Większe braki papieru zazwyczaj skutkują oceną 3. Typowy banknot oceniony na 6 jest miękki, z całkowicie utraconą sztywnością na skutek obiegu. Elementy projektu są znacznie zużyte; drobne pęknięcia, rozdarcia i otwory są powszechne. Ocena 6 może również dotyczyć banknotu, który poza drobnymi brakami papieru odpowiadałby stanowi Very Good, lecz jego prezencja wizualna odpowiada stanowi Good.
8-10: Very Good: Ocena 8 dotyczy banknotu nieco bardziej atrakcyjnego niż typowy stan Good. Sztywność papieru jest praktycznie nieobecna, jednak projekt nie może być tak zużyty jak w banknocie ocenionym jako Good. Banknoty ocenione na 10 Very Good wykazują znaczne ogólne zużycie oraz minimalną pozostałą sztywność. Na tym poziomie drobne wady, które w przypadku banknotów o wyższych stopniach obiegowych wymagałyby komentarza, są powszechne i nie są odnotowywane. Mimo słabej struktury papieru projekt powinien pozostać względnie wyraźny. Silne zabrudzenia są również częste w tej klasie. Zazwyczaj banknoty trafiające do banku w takim stanie lub gorszym są niszczone.
12-15: Fine: Ocena 12 często dotyczy banknotu, który w innym przypadku byłby Choice Fine, lecz posiada zbyt duże strzępienie krawędzi lub jest ogólnie zbyt zużyty. Aby uzyskać Fine 12, musi być zachowana umiarkowana sztywność papieru. Typowy banknot oceniony na 15 zachowuje umiarkowaną sprężystość papieru, jednak zużycie jest zbyt duże dla Very Fine; często jest to wynik banknotu z typowym poziomem zgięć VF, lecz z bardzo silnym zgięciem środkowym, w którym utracona jest większość sztywności. Tak silne zgięcie zwykle negatywnie wpływa na prezencję wizualną w kluczowych punktach projektu (np. centralna winieta lub portret). Nadmiernie zużyty banknot Very Fine również może otrzymać ocenę 15.
20-35: Very Fine: Stopień pośredni – 20 oznacza banknot lepszy niż Choice Fine 15, lecz niewystarczający, aby osiągnąć średni Very Fine 25. Typowy 20 zachowuje przyzwoitą sztywność i posiada zgięcia VF, lecz może być umiarkowanie pognieciony na całej powierzchni. Ocena 20 nie może wykazywać nadmiernego zużycia w kluczowych punktach projektu ani przy krawędziach, w przeciwnym razie byłaby to 15. W banknocie ocenionym na 30 zgięcia i zużycie są bardziej widoczne niż przy 35, lecz nie są twarde ani „łamiące papier”, jak typowo w przypadku 25. Ocena 30 może być również końcowym stopniem dla banknotu, który w innym przypadku otrzymałby 35, lecz posiada element nadmiernie negatywnie wpływający na prezencję wizualną. Typowy Very Fine posiada jedno zgięcie poziome oraz trzy lub więcej zgięć pionowych, choć wiele zgięć pionowych również może mieścić się w VF. Kluczowa jest intensywność zgięć, gdyż prezencja wizualna jest zazwyczaj bardzo dobra. Przy ocenie 35 zgięcia są umiarkowane i niezbyt rozpraszające wizualnie.
40-45: Extremely Fine: Większość banknotów ocenionych na 40 posiada „zgięcia VF”, lecz o znacznie łagodniejszym charakterze. Zużycie jest minimalne, a prezencja wizualna doskonała; banknot, który w innym przypadku otrzymałby 45, może zostać obniżony do 40 z powodu twardszych zgięć lub innych czynników negatywnie wpływających na prezencję.
50-58: About Uncirculated: Najczęstszą drogą do oceny 50 jest banknot Choice XF z lekkimi zgięciami i minimalnym zużyciem, którego prezencja odpowiada stanowi About Uncirculated. Rzadziej spotykaną sytuacją jest banknot o wyższym stanie AU, lecz z ogólnie negatywną prezencją wizualną. Ocena 53 często wynika z obecności dwóch twardych zgięć pionowych; istnieje wiele sposobów osiągnięcia tego stopnia w zależności od intensywności zgięć, obchodzenia się z banknotem, zużycia oraz prezencji. Typowy 55 to banknot z jednym zgięciem poziomym (dłuższym niż pionowe, gdyż przebiega przez całą długość banknotu) lub z jednym twardym zgięciem pionowym. Dwa lżejsze zgięcia lub jedno standardowe zgięcie z dodatkowym intensywnym obchodzeniem się z banknotem również mogą skutkować oceną 55. Banknot, który w innym przypadku otrzymałby 58, lecz posiada bardzo słabe centrowanie do tego stopnia, że projekt wychodzi poza papier (z wyjątkiem banknotów ciętych ręcznie), może zostać oceniony na 55. Stopnie w zakresie obiegowym uwzględniają intensywność zgięć i załamań, ubytki farby, ogólną prezencję wizualną itp. Typowy 58 posiada jedno zgięcie pionowe lub pojedyncze zagięcie narożnika wchodzące w projekt banknotu. Inną drogą do uzyskania 58 przez banknot zasadniczo nieobiegowy jest nadmierne obchodzenie się z nim na całej powierzchni, nadające mu ogólny wygląd About UNC; może to również wynikać z zaokrąglonych narożników lub postrzępionych krawędzi, mimo że sam banknot nie posiada ani jednego zgięcia wchodzącego w projekt.
60-64: Uncirculated: Ocena 60 jest spotykana rzadko; mimo że banknot jest ściśle nieobiegowy pod względem zgięć, wykazuje on znaczną liczbę drobnych wad niewymagających wzmianki na etykiecie, a jego prezencja wizualna jest wyraźnie negatywna.
65-66: Gem Uncirculated: Stopień 65 wymaga, aby banknot posiadał pełne marginesy właściwe dla danej emisji oraz rozsądne centrowanie. Przesunięcie projektu jest widoczne, lecz nie na tyle, aby krawędź jednego z marginesów zbliżała się nadmiernie do ramki projektu.
67-70: Superb Gem Uncirculated: Aby banknot otrzymał ocenę 67, musi cechować się przyjemnym centrowaniem, które nie jest nadmiernie przesunięte, oraz posiadać pełne marginesy.
Stosując 70-punktowe standardy gradingu banknotów, firma gradingowa certyfikuje banknoty i zamyka je w twardych plastikowych holderach.
